Mobiel Vlaanderen

Voorstelling ontwerper voor Masterplan Antwerpse Scheldekaaien



BRON : Kabinet van Kris Peeters, Vlaams minister van Openbare Werken, Energie, Leefmilieu en Natuur
DATUM : 21-03-2007
TEKST : De stad Antwerpen, het Vlaams Gewest en Waterwegen en Zeekanaal NV (W&Z) koesteren ambitieuze plannen om de Scheldekaaien her aan te leggen. In oktober 2005 heeft Vlaams minister Kris Peeters samen met de stad Antwerpen een intentieverklaring ondertekend om samen de herinrichting van de Scheldekaaien uit te werken. Enerzijds om de stad en haar bewoners te beschermen bij eventuele overstromingen, anderzijds is er binnen het herinrichtingsproject ook aandacht voor de relatie tussen de stad en het water. Concreet zal het stabiliseren en renoveren van de historische kaaimuur worden geïntegreerd in een globaal herinrichtingproject zodat de Scheldekaaien terug aantrekkelijk worden gemaakt.

De directe aanleiding voor het project Scheldekaaien is de actualisering van het Sigmaplan dat de Vlaamse Regering op 22 juli 2005 heeft goedgekeurd. Het Sigmaplan bewaakt de veiligheid bij eventuele overstromingen in het Scheldebekken en besluit dat in Antwerpen de waterkering met bijna een meter moet worden verhoogd.. Voor de complexe technische opgave voor waterkering en kaaimuur wordt gesteund op de expertise van Waterwegen en Zeekanaal NV.

Vandaag is het team van internationale topontwerpers voorgesteld dat tegen oktober 2008 het Masterplan Scheldekaaien moet finaliseren. Tegelijk wordt gestart met een aantal belangrijke voorbereidende studies. De uitgaven voor deze studies zijn begroot op 1 miljoen euro, waarvoor Vlaams minister Kris Peeters en de stad Antwerpen de nodige kredieten voorzien. Als alles volgens de geplande timing verloopt, zullen de eerste werken ten vroegste in 2009 van start kunnen gaan. Volgens een voorlopige raming bedragen de kosten van de infrastructuurwerken ongeveer 200 miljoen euro.

Antwerpen, Stad aan de Stroom

Vijftien jaar na de stedenbouwkundige wedstrijd van Stad aan de Stroom is het de ideale gelegenheid om de Antwerpse kaaien aantrekkelijker te maken en ze beter te laten aansluiten bij de achterliggende stadswijken. Zo kan Antwerpen zijn imago als stad aan de stroom beter uitspelen. Hoe de honderd jaar oude kaaivlakte op de rechteroever er in de toekomst zal uitzien, is nog geen volledig uitgemaakte zaak. De kaaien liggen er nu nog verlaten bij, als een reusachtige parkeerstrook. Toch twijfelt niemand eraan dat ze heel wat mogelijkheden hebben.

Voorbereidende studies

Voor het zo ver is, moeten de stad Antwerpen en Waterwegen en Zeekanaal NV een belangrijk studietraject doorlopen. In het komend anderhalf jaar worden vier studies uitgevoerd: een ruimtelijke, een technische, een functioneel-financiële en een mobiliteitsstudie. De trekker van het proces is een ontwerpmatig en ruimtelijk onderzoek. De ontwerper die hiervoor wordt aangesteld moet voeling hebben met stedenbouw en landschap, met architectuur en publieke ruimte. Hij heeft een sturende rol ten aanzien van de andere studies en werkt toe naar een Masterplan waarin de krachtlijnen voor de toekomstige invulling van de kaaien worden uitgezet. Dit Masterplan vormt de basis voor een overeenkomst waarin de stad Antwerpen en Waterwegen en Zeekanaal NV de fundamentele principes voor de toekomst van de Scheldekaaien onderschrijven en financiële engagementen vastleggen. De ondertekening van deze overeenkomst is in het vooropgestelde tijdsschema mogelijk tegen het einde van 2008.

Zodra het Masterplan is opgemaakt, kunnen eventueel publieke en private partners aan de voorbereiding van deelprojecten beginnen en kan er gewerkt worden aan de voorbereiding van de uitvoeringsontwerpen. De planfase zal ongeveer twee jaar duren. De eerste uitvoeringswerken worden ten vroegste in 2009 voorzien, zonder onvoorziene omstandigheden.

Voorstellen van kandidaat-ontwerpers

De opmaak van het Masterplan vraagt om een topontwerper. De stad Antwerpen en Waterwegen en Zeekanaal NV hebben in samenwerking met de Vlaamse Bouwmeester een Open Oproep gelanceerd voor ontwerpers. Vijf kandidaten werden geselecteerd om hun visie op de kaaien te formuleren en een voorstel uit te werken. Zij hebben zeer verschillende en boeiende inzichten aangebracht.

West 8 uit Rotterdam geniet internationale faam met onder andere ontwerpen voor eigentijdse landschappen en pleinen. Het bureau ontwerpt de Scheldekaaien als een lange promenade waarin de waterkering een prominente plaats krijgt, meestal onder de vorm van een dijk. Om essentiële perspectieven vanuit de binnenstad op de Schelde te bewaren stelt West 8 over het volledige centrale deel van de kaaien een mobiele waterkering voor.

Het internationale team van architecten en stedenbouwkundigen van S333 stelt een ontwikkelingsplan voor om de Scheldekaaien maximaal op te laden met stedelijke activiteiten.

B.A.U. uit Barcelona wordt geleid door Professor Joan Busquets en heeft wereldwijd ervaring met de behandeling van waterkanten. B.A.U. legt de nadruk op de asymmetrische opbouw tussen de groene Linkeroever en de minerale kaaivlakte op de rechteroever. De Scheldekaaien maken Antwerpen uniek en moeten in de toekomst veel meer door de stad worden ingenomen met stedelijke activiteiten. Zo kunnen ze verder uitgroeien tot een gezicht voor de stad. Verbindingen tussen de beide oevers zijn essentieel. Een aangepaste mobiliteit is bepalend voor de toekomstige kaaien. De kaaivlakte wordt opgeladen met stedelijke activiteiten en wordt gedeeltelijk verlaagd, wat de rivier dichterbij brengt.

Het Italiaanse ontwerpbureau Secchi-Viganò - dat in Antwerpen ook het strategisch Ruimtelijk Structuurplan heeft opgemaakt - streeft een toekomstbeeld voor de kaaien na dat zo nauw mogelijk aansluit bij het bestaande. De Scheldekaaien als dusdanig, inclusief kasseien, bepalen immers het beeld van de stad. Secchi-Viganò zet in op een kwaliteitsverbetering en op eenvoudige oplossingen voor de waterkering. Er wordt aangetoond hoe de muur deel kan uitmaken van het publiek domein. Flexibel gebruik van de kaaivlakte is een kernboodschap.

Winnende ontwerpteam

De laureaat van de Open Oproep is het team rond het Portugese landschapsbureau Proap. Proap gaat voor deze opdracht een samenwerking aan met het Leuvense architectuurbureau WIT en met het Italiaanse ingenieursbureau Idroesse. Arcoveneto, ook uit Italië, staat in voor de interne coördinatie van het team. De referenties die de teamleden kunnen voorleggen, zijn bijzonder overtuigend. Proap heeft heel originele en genuanceerde ontwerpen gemaakt voor parken en stadsdelen van uiteenlopende schaal, vooral in Portugal en Italië. Hun landschappelijke aanpak schept hoge verwachtingen voor de Scheldekaaien. WIT is als architectenbureau onder meer verantwoordelijk voor het provinciehuis in Leuven. Idroesse heeft dan weer ervaring opgedaan met waterkeringen in Venetië. Zij behandelen de technische vraagstukken voor de kaaien op een uiterst creatieve manier. De prijs van het winnend ontwerp bedraagt 241.800 euro.

Het is de bundeling van uiteenlopende competenties die Proap / WIT / Idroesse / Arcoveneto tot een ijzersterk team maakt dat een complexe opgave als die voor de Scheldekaaien tot een goed einde kan brengen.

Proap / WIT / Idroesse / Arcoveneto maakt een haarscherpe lezing van de kaaien waarmee ze aantonen dat ze de betekenis en de historische geladenheid van de kaaien het best aanvoelen. Een poëtische benadering van de leegte en openheid van de kaaien wordt gecombineerd met een reeks gesofisticeerde en innovatieve oplossingen voor de verhoogde waterkering. Een gevarieerd profiel van deze kering zorgt voor interessante relaties met de rivier. Het team ziet de Scheldekaaien als een wandelpad in het zuiden, een decompressieruimte in het centraal deel en een natuurlijke oever in het noorden.

Proap / WIT / Idroesse / Arcoveneto begrijpt het best welke belangrijke beslissingen er in de komende maanden moeten worden genomen in een breed overleg tussen de stad Antwerpen, Waterwegen en Zeekanaal NV en vele andere betrokken partijen. Zij voelen ook aan dat de heraanleg van de kaaien in een ruimer tijdsperspectief moet worden geplaatst. Proap / WIT / Idroesse / Arcoveneto ontwerpt in deze fase dan ook geen eindbeeld voor de kaaien. Hun grootste meerwaarde ligt in de intelligente strategie die ze ontwikkelen om het complex planningsproces dat op stapel staat te structureren en de besluitvorming te vereenvoudigen. Deze strategie biedt flexibiliteit voor de toekomst, maar wil daarnaast de samenhang van de kaaien garanderen. Het belangrijkste element hierin is de landschappelijke aanpak van de waterkering. Proap / WIT / Idroesse / Arcoveneto geeft een nieuwe interpretatie aan het begrip ‘publieke ruimte’ en suggereert een nieuw, ‘natuurlijk’ landschap op maat van de Scheldekaaien.



Contactpersonen voor de pers:

Woordvoerder van Vlaams minister Kris Peeters:
Luc De Seranno: tel. 02-552.66.00, persdienst.peeters@vlaanderen.be

Projectleider Stad Antwerpen:
Philippe Teughels, tel. 0485-11.07.64, philippe.teughels@stad.antwerpen.be
(verantwoordelijke schepen: Ludo Van Campenhout)

Projectleider Waterwegen en Zeekanaal NV:
Jozef Cannaerts, tel. 0473-94.40.48, jozef.cannaerts@lin.vlaanderen.be
(gedelegeerd bestuurder Waterwegen en Zeekanaal NV: ir. Leo Clinckers)