WERKVORMEN [16-05-2011]
Auteur(s): Mobiel 21
Hier worden een aantal werkvormen opgesomd. Het betreft een aantal technieken of methodes die in sommige van de eerder vermelde participatie-events kunnen gebruikt worden om een dynamiek op gang te brengen in een groepsgesprek, om conflicterende standpunten te ontmijnen of te voorkomen, om tot consensus te komen binnen een groep, om bepaalde opties tegen mekaar af te wegen, …. Vaak gaat het om technieken die gebruikt worden ter ondersteuning van interactieve participatie-events.
1. Joint fact finding
Joint fact finding is een methode waarbij vanaf het begin (bij keuze van de onderzoeksvragen, probleemstelling, keuze van methodiek) alle stakeholders betrokken zijn. De basis is een grondige stakeholderanalyse. Dat is vooral belangrijk bij kwesties met grote belangentegenstellingen. Joint fact finding kan gaan van adviseren tot coproductie en meebeslissen (past binnen opstellen van orientatienota MP).
- Doelstel(lingen): advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: indirect
Meer info
www.participatiewijzer.nl
2. (Mind)mappen
Dit is een techniek om in een groep met zeer uiteenlopende interesses tot een gemeenschappelijke visie te komen (bv. bewoners vs planners, ambtenaren). Deze methode wordt gebruikt in verregaande vormen van participatie. Mappen is het in kaart brengen van informatie rond een aantal indicatoren, de oefening geeft een sterk visuele output en kan helpen in dichten van de communicatiekloof tussen verschillende partijen. Mind-mapping is vooral toegespitst op het snel en visueel in kaart brengen van ideeën van een groep, gebruikt binnen brainstormoefeningen. Het resultaat is een gestructureerd overzicht van verschillende componenten met onderlinge samenhang en een weergave van prioriteit/bijzaak. Kan in verschillende settings gebruikt worden zoals adviesraden, maar ook burgerjury-achtige settings, open space, jouw dag, … (Viwta, p. 207).
- Doelstel(lingen): consultatie, advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect toepasbaar in event(s)
Meer info
http://soc.kuleuven.be/io/participatie/ned/mindmap.htm (dynamic mindmapping)
3. Scenariomethode - Envisioning workshops
Envisioning workshops bestaan uit 18 tot 22 deelnemers en gebeuren op basis van een aantal vooraf opgestelde toekomstscenario’s. Er wordt een interactieve discussie gehouden over een gezamenlijke visie, mogelijke pistes/oplossingen om samen tot een actieplan te komen. Afhankelijk van wie de deelnemers zijn, is deze methode enkel adviserend of coproducerend (bv. bij een uitgebreide GBC).
Scenariomethoden zijn een geschikte manier om burgers te betrekken bij langlopende beleidskwesties. Het opstellen van de scenario’s wordt meestal overgelaten aan experts en ambtenaren. Burgers worden betrokken bij de keuze van meest wenselijke scenario’s en bij beleidsbeslissingen die nodig zijn om de gewenste scenario’s te realiseren.
De precieze uitwerking van een scenariomethode kan divers zijn: via themabijeenkomsten, werkateliers, toekomstconferenties, …. Vaak gaat het over een langlopend proces met opeenvolgende bijeenkomsten.
Doelstel(lingen): advies, coproductie
Mate van interactie: interactief
Karakter: incidenteel
(In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
Referenties
4. Rollenspelen
Dit is een methode om individuen buiten hun normale denkkaders te laten treden en creatief te laten denken. Ze wordt vaak toegepast binnen groepen van stakeholders maar kan ook bij directe interactieve participatievormen gebruikt worden.
- Doelstel(lingen): consultatie, advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
Referenties
www.ipp-participatiewijzer.nl/Alle-methodes/SCENARIOMETHODE
5. Forecasting (normatieve en verkennende)
Deze werkvorm kan gebruikt worden binnen een burgerjury of een adviesraad om een toekomstvisie uit te werken. Vanuit de visie wordt gezocht naar problemen en/of knelpunten die het toekomstbeeld inde weg staan. Het resultaat is vaak een agenda van zaken die nu moeten beslist worden om dat toekomstbeeld te verkrijgen.
- Doelstel(lingen): advies, coproductie
- Mate van interactie: interactie
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
Referenties
Viwta, Participatieve Methoden: een gids voor gebruikers, p. 206
6. Normatieve focastingmethoden
(ook zoals relevantiebomen/boomdiagrammen/morfologische analyse, ...)
Relevantiebomen: een analytische techniek (Viwta, p. 210) om tot een concrete beleidsagenda met acties te komen vertrekkende vanuit een gewenst toekomstbeeld (zie forecasting). Een breed onderwerp wordt via de techniek in al zijn deelaspecten ontrafeld. De methode wordt ook toegepast om het relatieve belang van bepaalde acties voor het behalen van beleidsopties te bepalen.
Boomdiagrammen: visuele voorstelling van hoofd/bijzaken, oorzaken/gevolgen. Deze kunnen gebruikt worden bij directe vormen van burgerparticipatie, maar ook als instrument bij participatieve planningsmethoden (co-productie) bv. in stakeholder workshops waarbij een plangroep met verschillende insteken tot beslissingen moet komen.
Morfologische analyse: analysemethode die helpt bij het in kaart brengen van alle mogelijke alternatieven om tot een welbepaalde doelstelling te komen. De analyse start met (1) definiëren en formuleren van probleem en gaat over tot (2) identificeren van alle omvattende elementen en (3) opstellen van multidimensionale matrix (de morfologische box) waarvan de combinaties alle mogelijke oplossingen omvatten (cf. oefening verbreden-verdiepen).
- Doelstel(lingen): coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
Referenties
Viwta, Participatieve Methoden: een gids voor gebruikers, p. 206
7. Brainstormen
Brainstorming is periode van vrijdenken waarbij alle mogelijke creatieve ideeën een kans krijgen. De methode kan in diverse (interactieve) settings gebruikt worden (zowel bij directe participatievormen als meer indirecte).
- Doelstel(lingen): advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
Referenties
Viwta, Participatieve Methoden: een gids voor gebruikers, p. 202
8. Pocket charts
(viwta, p. 209): "Pocket charts kunnen gebruikt worden om tijdens een interactief event participatie los te weken en tot consensus te komen. Ze kunnen zowel gebruikt worden in een interactief event met indirecte vertegenwoordigers van het volk (bv. adviesraad) als bij een burgerjury (waarbij het volk direct deelneemt), … Het is een laagdrempelig instrument dat sterk steunt op visuele elementen en matrix-voorstellingen."
- Doelstel(lingen): consultatie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
Referenties
Viwta, Participatieve Methoden: een gids voor gebruikers, p. 209
9. Visualisaties
Plannen en situaties worden visueel voorgesteld via software. Deze digitale tool wordt gebruikt om burgers te informeren of om te motiveren tot actieve deelname. Burgers kunnen via deze tool actief betrokken worden in het aanbrengen van elementen in plannen die dan rechtstreeks visueel in groep voorgesteld kunnen worden. In het tweede geval gaat het om interactief ontwerpen binnen een ‘digitaal debat’.
- Doelstel(lingen): informatie, consultatie, advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief of niet interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct en indirect
10. Metaplan
(Ideeën verzamelen, delen en prioriteren)
Deze techniek – meestal met gekleurde plakkertjes en stickertjes – wordt gebruikt om binnen een groep van mensen ideeën te verzamelen en ze te prioriteren. Zowel de individuele als collectieve input wordt hierbij benadrukt. Doelstelling is meestal om mensen te consulteren/raadplegen over hun ideeën, problemen, oplossingen en te weten te komen waar ze het meeste belang aan hechten om er zo goed mogelijk rekening mee te kunnen houden in het beleid.
- Doelstel(lingen): consultatie, advies
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct (en indirect)
Meer info
www.ipp-participatiewijzer.nl/Alle-methodes/META-PLAN
11. Tenplus
Tenplus is een methode voor jeugdparticipatie. Het bestaat uit een soort monopoliespel waarbij een wijk of plein en de huidige voorzieningen zijn aangebracht op een spelbord. Alle gewenste en mogelijke voorzieningen kunnen tegen een kostprijs en binnen een globaal budget worden overwogen. De bedoeling van het spel is om samen met de jongeren keuzes proberen te maken tussen de verschillende opties en tot een consensus te komen. Aantal deelnemers wordt best begrensd tot een 50-tal jongeren.
- Doelstel(lingen): consultatie, advies
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct (specifieke doelgroep = jongeren)
Meer info
www.ipp-participatiewijzer.nl/Alle-methodes/TENPLUS-METHODE-VOOR-JEUGDPARTICIPATIE
12. FishBowl discussion
Een Fishbowl-discussie is een techniek om het brede publiek te laten participeren aan beleidsvorming rond een complexe of controversiële problematiek. De leden van een klein panel – met 3 tot 5 personen die enkele specifieke standpunten vertegenwoordigen – geven gedurende enkele minuten een uiteenzetting van hun visie op de behandelde beleidskwestie. Dit gebeurt in een figuurlijke 'visbokaal', wat wil zeggen dat de overige deelnemers zich rond het panel bevinden. Na de presentaties en onderling debat van de panelleden, kunnen de overige aanwezigen de 'visbokaal' binnen stappen om hun persoonlijke opvattingen toe te lichten. Die verschillende perspectieven worden nadien in kleine discussiegroepen (8 tot 10 personen) meer in de diepte geanalyseerd. Elke groep richt zich op één specifiek standpunt waarover men een rapport samenstelt met de belangrijkste pro's en contra's. Ten slotte wordt de kwestie in haar geheel besproken en tracht men te komen tot conclusies en aanbevelingen.
- Doelstel(lingen): advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct
Meer info
http://soc.kuleuven.be/io/participatie/ned/fishbowl.htm (fishbowl discussion)
13. Stellingen ter discussie
(o.a. gebruikt in Gibson-methode)
Werken met stellingen is erg geschikt bij toetsing van een lijvig inhoudelijk document, zoals een beleidsnota, structuurplan of voorontwerp. Het is de bedoeling om het document te vertalen in een aantal stellingen (40 tot 50). Na een korte presentatie van alle stellingen moeten de deelnemers er enkele uitkiezen die ze (niet)prioritair vinden of waar ze het al dan niet mee eens zijn. Dit wordt visueel aangebracht op grote vellen papier, zodat onmiddellijk duidelijk wordt waar de prioriteiten liggen, waar consensus is en waarover nog gediscussieerd moet worden. Dit gebeurt dan meestal in kleine groepen.
- Doelstel(lingen): consultatie, advies
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct
Referenties
14. Consensusconferentie
In een consensusconferentie maakt een beperkt aantal burgers in een periode van enkele dagen deel uit van een ‘lekenpanel’. Het is de bedoeling dat zij op basis van de nodige informatie en na onderling debat een advies uitbrengen – waarover consensus bestaat – betreffende een concreet en bij voorkeur complex beleidsprobleem. De methode bestaat uit vijf stappen. In de voorbereidingsfase krijgen de deelnemende burgers een korte training of is er een voorbereidende bijeenkomst waarin uitleg wordt gegeven over de opzet van het initiatief en wat er precies van hen verwacht wordt. Daarna worden de deelnemers inhoudelijk geïnformeerd over de beleidskwestie via een informatiepakket. Ze krijgen bovendien de kans om professionals, politici, deskundigen en belanghebbenden te raadplegen. In deze fase mogen de deelnemers vrij bepalen welke informatie zij nodig hebben. Soms wijst men zelfs een budget toe aan de deelnemende burgers zodat ze zelf deskundigen kunnen uitnodigen. Deze tweede stap van het proces is openbaar en gebeurt bij voorkeur in aanwezigheid van de pers en geïnteresseerde burgers. Bij de deliberatie discussiëren de participanten met elkaar. Er kunnen dan verschillende visies en ervaringen aan bod komen, zodat men tot diverse oplossingen komt. De deelnemers moeten echter consensus bereiken, omdat enkel die adviezen en suggesties waarmee iedereen akkoord is worden opgenomen als beleidsaanbeveling. Ondersteund door professionele tekstschrijvers stelt de deelnemersgroep vervolgens een rapport op dat aan de betrokken beleidsvoerders wordt aangeboden. In een vijfde en laatste fase gebeurt een terugkoppeling. De politieke bestuurders geven feedback aan de deelnemers (en de brede samenleving) over wat er met de adviezen en suggesties in de praktijk gedaan is en waarom. De terugkoppeling kan in een aparte bijeenkomst of schriftelijk gedaan worden.
- Doelstel(lingen): consultatie, advies, coproductie
- Mate van interactie: interactief
- Karakter: incidenteel (kan structureel verankerd worden)
- (In)directe burgerbetrokkenheid: direct
Referenties
http://soc.kuleuven.be/io/participatie/ned/consensus.htm(consensusconferentie)
www.ipp-participatiewijzer.nl/Alle-methodes/CONSENSUSCONFERENTIE
www.kbs-frb.be/uploadedFiles/KBS-FRB/Files/NL/PUB_1599_Methode_4_ConsensusConferentie.pdf
